Mustafa Kemal Atatürk’ün basın üzerine sözlerinde, gazeteciliğin toplumu bilgilendirme ve yönetimi denetleme göreviyle birlikte özgürlüğü de yer tutuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının “Atatürk Diyor Ki!” başlığı altında yayımladığı derlemede, “Basın, hiçbir sebeple baskı ve zorlamaya tabi tutulamaz” sözüne yer veriliyor.
Derlemede 1924 tarihiyle aktarılan değerlendirmesinde Atatürk, basının özgürlüğünü kullanırken taşıdığı sorumluluğu ele alıyor. Gazetecilerin bilgiye, vatandaşların haklarına ve memleketin yüksek menfaatlerine saygı göstermesini manevi bir yükümlülük olarak tanımlıyor. Ancak hata ve kusurların giderilmesi için basını kısıtlamayı çözüm olarak kabul etmiyor:
“Bilâkis basın hürriyetinden doğacak mahzurların izale vasıtası da, yine bizzat basın hürriyetidir.”
Bu yaklaşım, basın özgürlüğünün doğurabileceği sakıncaların da özgür basın yoluyla giderilebileceği düşüncesini taşıyor.
Basının denetimi, okurun karşılaştırma gücü
Atatürk, aynı derlemede yer alan sözlerinde yayınların suistimalleri önleme ve kamu görevlilerini görevlerini doğru yapmaya yöneltme işlevine dikkat çekiyor. Basının para karşılığında yalan yaymak, gizli siyasi veya ekonomik amaçlara hizmet etmek için kullanılabileceği tehlikesini de dile getiriyor.
Bu tehlikeler karşısında halkın düşünsel ve siyasi eğitimini bir güvence olarak görüyor. Okurların birden fazla gazeteyi okuyarak haberleri birbirleriyle karşılaştırmaya alışmasını, yanıltılmaya karşı başvurulabilecek yollardan biri olarak anlatıyor. Gazeteciliği yalnızca kazanç sağlayan bir faaliyet olarak değil, toplumsal bir kurum olabilecek niteliğiyle ele alıyor.
Özgürlükle birlikte sorumluluk
Derleme, Atatürk’ün basına ilişkin değerlendirmelerindeki müdahale boyutunu da içeriyor. 1925 tarihli bölümde, kışkırtıcı yayınların vatandaşların kanının dökülmesine ve yuvaların dağılmasına yol açması durumunda Meclisin müdahalesini gerekli gördüğünü belirtiyor. Bu sözler, derlemedeki özgürlük vurgusunun yanında yer alıyor.
1922 tarihli sözlerinde ise basını “milletin müşterek sesi” olarak tanımlayan Atatürk, gazeteciliğe toplumu aydınlatan bir güç, okul ve rehber görevi veriyor. 1 Mart 1922 tarihli değerlendirmesinde, toplumların ortak duygu ve düşüncelerini dünyaya duyurmasında basının başlıca araç olduğunu belirtiyor; hükümetin basına önem vermesini, millete karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetler arasında sayıyor.
Günlük turizm gazetesi


