Van Milletvekili Gülderen Varlı, Gürpınar ilçesindeki Der Meryem Ana Manastırı’nın korunması için Bakanlık tarafından hangi çalışmaların yürütüldüğünü Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a sordu. 7/45027 esas numaralı yazılı soru önergesi, 22 Mayıs 2026’da TBMM Başkanlığına geldi; son durum kaydında 15 günlük cevaplanma süresinin devam ettiği belirtildi.

Önerge, Van’ın kültürel miras alanlarında bakımsızlık, kaçak kazı, definecilik ve doğal tahribat iddialarını Der Meryem Ana Manastırı üzerinden Bakanlık yanıtı bekleyen bir dosyaya dönüştürüyor. Kaynak metinde yeni bir restorasyon kararı, bütçe tutarı veya denetim sonucu yer almıyor; manastırın korunması, güvenliği ve statüsünün güçlendirilmesi için hangi adımların atıldığı soruluyor.

Tescil ve restorasyon soruları

Varlı’nın önergesinde, Van’ın tarihi, kültürel ve doğal zenginliklerine rağmen birçok alanın bakımsızlık, doğal afetler ve insan kaynaklı müdahaleler nedeniyle zarar gördüğü ifade edildi. Uzmanların, kültürel mirasın korunması için restorasyonların hızlandırılması, denetimlerin güçlendirilmesi ve koruma politikalarının etkin uygulanması gerektiğini belirttiği aktarıldı.

Önergede, Norduz Yaylası’nda bulunan Der Meryem Ana Manastırı’nın bölgenin tarihi ve kültürel miras alanlarından biri kabul edildiği belirtildi. Basına yansıyan bilgilere göre yapının yaklaşık 365 odadan oluşan büyük bir manastır olduğu, günümüzde ise definecilik faaliyetleri, kaçak kazılar, doğal koşullar ve bakımsızlık nedeniyle yalnızca 17 odasının ayakta kaldığı aktarıldı.

Varlı, Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü tarafından 2014 yılında “korunması gereken kültür varlığı” olarak tescillendiği belirtilen manastır için bugüne kadar Bakanlık tarafından yürütülen bir çalışma olup olmadığını sordu. Tescile rağmen koruma ve restorasyon projesinin neden hayata geçirilmediğinin açıklanmasını istedi.

Kaçak kazı ve koruma başlığı

Önergede, Der Meryem Ana Manastırı’nda meydana geldiği belirtilen kaçak kazılar ve definecilik faaliyetleriyle ilgili bugüne kadar kaç adli ve idari işlem yapıldığı soruldu. Varlı, tarihi yapının güvenliğinin sağlanması amacıyla alanda düzenli denetim veya koruma çalışması yürütülüp yürütülmediğini de Bakanlığa yöneltti.

Norduz Yaylası ve çevresindeki tarihi-kültürel miras alanları için özel bir eylem planı bulunup bulunmadığı da önergenin ayrı başlıkları arasında yer aldı. Varlı, Van genelinde tarihi eserlerin korunmasına yönelik restorasyon, bakım ve güvenlik çalışmaları için son 10 yılda ayrılan bütçenin açıklanmasını istedi.

Önergede, yerel halkın bilinçlendirilmesine yönelik eğitim veya farkındalık çalışması yapılıp yapılmadığı, definecilik faaliyetlerinin önlenmesi için Van genelinde hangi denetim ve güvenlik uygulamalarının yürütüldüğü de soruldu. Varlı, Der Meryem Ana Manastırı’nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınması ya da koruma statüsünün güçlendirilmesi için girişim planlanıp planlanmadığını da Bakanlık yanıtına açtı.

Son bölümde Van’daki tarihi, kültürel miras ve doğal alanların korunması için bugüne kadar alınan somut önlemler soruldu. GES ve HES projelerinin yaylalar, su kaynakları, mera alanları ve tarihi-kültürel miras üzerindeki etkilerine ilişkin inceleme, denetim veya koruma çalışması yürütülüp yürütülmediği de önergeye dahil edildi. Kaynak metinde Bakanlık yanıtı bulunmadığı için manastırın güncel koruma planı, ayrılan bütçe ve olası UNESCO süreci netleşmiş değil.